دیلتیازم بلوک کننده کانال کلسیم
دیلتیازم؛ موارد مصرف، مکانیسم اثر، نحوه مصرف و عوارض
دیلتیازم یک داروی مسدودکننده کانال کلسیم است که با شل کردن رگ‌ها و کاهش ضربان قلب، فشار خون را پایین می‌آورد و برای درمان فشار خون بالا، آنژین صدری و برخی آریتمی‌های قلبی استفاده می‌شود.
بسته به شرکت سازنده و کشور عرضه، ممکن است به شکل‌های زیر در دسترس باشد:
- قرص معمولی؛
- قرص یا کپسول آهسته‌رهش و طولانی‌رهش؛
- آمپول یا محلول تزریقی وریدی.
فرآورده‌های خوراکی معمولی و آهسته‌رهش از نظر مقدار مصرف و دفعات تجویز قابل جایگزینی مستقیم با یکدیگر نیستند.
مکانیسم اثر دیلتیازم
دیلتیازم یک داروی مسدودکننده کانال کلسیم از نوع غیر دی‌هیدروپیریدینی است. این دارو ورود یون کلسیم از طریق کانال‌های کلسیمی نوع L را در عضله قلب و عضلات صاف دیواره عروق کاهش می‌دهد.
در نتیجه، دیلتیازم می‌تواند:
- موجب شل‌شدن عضلات صاف عروق شود؛
- مقاومت عروقی و فشار خون را کاهش دهد؛
- نیاز قلب به اکسیژن را کمتر کند؛
- سرعت هدایت پیام‌های الکتریکی از گره دهلیزی‌بطنی را کاهش دهد؛
- در برخی بیماران ضربان قلب را آهسته‌تر کند.
دیلتیازم معمولاً بدون آنکه مستقیماً غلظت کلسیم خون را کاهش دهد، بر ورود کلسیم به سلول‌های قلب و عروق اثر می‌گذارد.
موارد مصرف دیلتیازم
دیلتیازم با توجه به نوع فرآورده و شرایط بیمار ممکن است در موارد زیر تجویز شود:
۱. فشار خون بالا
دیلتیازم با گشادکردن عروق می‌تواند به کاهش فشار خون کمک کند. بااین‌حال، انتخاب آن به‌عنوان داروی ضد فشار خون به وضعیت قلب، ضربان نبض، بیماری‌های همراه و داروهای هم‌زمان بیمار بستگی دارد.
۲. آنژین صدری
این دارو در برخی بیماران مبتلا به آنژین پایدار یا انواع مشخصی از آنژین، برای کاهش دفعات و شدت درد قفسه سینه استفاده می‌شود.
دیلتیازم با کاهش فشار کاری قلب و کم‌کردن نیاز عضله قلب به اکسیژن ممکن است علائم آنژین را کنترل کند. بااین‌حال، در صورت بروز درد قفسه سینه جدید، شدید، طولانی‌مدت یا همراه با تنگی نفس و تعریق، نباید آن را صرفاً به آنژین معمول نسبت داد و باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود.
۳. برخی اختلالات ریتم قلب
دیلتیازم به‌ویژه در کنترل ضربان بطنی در بعضی بیماران مبتلا به آریتمی‌های فوق‌بطنی کاربرد دارد، از جمله:
- فیبریلاسیون دهلیزی؛
- فلوتر دهلیزی؛
- برخی تاکی‌کاردی‌های فوق‌بطنی.
این دارو با آهسته‌کردن هدایت پیام‌های الکتریکی از گره دهلیزی‌بطنی می‌تواند به کنترل ضربان قلب کمک کند. بااین‌حال، برای همه انواع آریتمی مناسب نیست و در برخی اختلالات ریتم، از جمله بعضی تاکی‌کاردی‌های با منشأ بطنی، نباید خودسرانه استفاده شود.
۴. پدیده رینود
دیلتیازم گاهی برای کاهش اسپاسم عروق انگشتان در بیماران مبتلا به پدیده رینود تجویز می‌شود. میزان اثربخشی آن ممکن است در افراد مختلف متفاوت باشد و در بسیاری از موارد، استفاده از آن به تشخیص پزشک و شرایط بیمار بستگی دارد.
میزان و نحوه مصرف
دوز دیلتیازم به عوامل مختلفی وابسته است، از جمله:
- علت تجویز؛
- نوع فرآورده؛
- سن بیمار؛
- ضربان قلب و فشار خون؛
- عملکرد کبد و کلیه؛
- سایر داروهای مصرفی؛
- پاسخ بیمار به درمان.
برای نمونه، در برخی رژیم‌های درمانی بزرگسالان، فرآورده خوراکی معمولی ممکن است با دوزهای پایین و چند بار در روز آغاز شود و سپس پزشک بر اساس پاسخ بیمار آن را تنظیم کند. در بعضی فرآورده‌ها، دوز روزانه در محدوده‌های بالاتر تجویز می‌شود؛ اما این مقادیر را نمی‌توان برای همه شکل‌های دارویی یا همه بیماران یکسان دانست.
نکات مهم هنگام مصرف
- قرص‌های آهسته‌رهش را نباید بدون اجازه پزشک خرد، جوید یا نصف کرد.
- دارو باید در ساعت‌های مشخص و طبق نسخه مصرف شود.
- تغییر مقدار مصرف یا دفعات تجویز باید با نظر پزشک انجام شود.
- در صورت فراموشی یک نوبت، از دو برابرکردن دوز بعدی خودداری کنید.
- قطع ناگهانی دارو، به‌ویژه در بیماران قلبی، ممکن است باعث بدترشدن علائم شود؛ قطع یا کاهش دوز باید با نظر پزشک انجام شود.
عوارض جانبی دیلتیازم
دیلتیازم به دوز، نوع فرآورده، سن، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای هم‌زمان بستگی دارد.
عوارض نسبتاً شایع
- سردرد؛
- سرگیجه؛
- احساس خستگی یا کسالت؛
- گرگرفتگی یا برافروختگی؛
- تهوع و سایر ناراحتی‌های گوارشی؛
- یبوست؛
- ورم مچ پا یا ساق پا؛
- کاهش فشار خون.
عوارض مهم قلبی
دیلتیازم ممکن است در برخی بیماران باعث موارد زیر شود:
- کندشدن ضربان قلب یا برادی‌کاردی؛
- اختلال در هدایت دهلیزی‌بطنی؛
- تشدید بعضی اختلالات هدایت قلب؛
- افت فشار خون قابل‌توجه؛
- بدترشدن علائم نارسایی قلبی در بیماران مستعد.
در صورت بروز غش، سرگیجه شدید، تپش قلب غیرعادی، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا ضعف شدید، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است.
هشدارها و موارد احتیاط
بیماری‌های قلبی
مصرف دیلتیازم در شرایط زیر به ارزیابی دقیق پزشک نیاز دارد:
- نارسایی قلبی، به‌ویژه نارسایی با کاهش عملکرد انقباضی؛
- فشار خون بسیار پایین؛
- شوک قلبی؛
- برادی‌کاردی قابل‌توجه؛
- بلوک دهلیزی‌بطنی یا اختلالات مهم هدایت قلب؛
- سندرم اختلال عملکرد گره سینوسی، مگر در شرایط خاص و با نظر متخصص؛
- سکته قلبی حاد همراه با عوارض همودینامیک یا احتقان ریوی.
دیلتیازم در برخی بیماران مبتلا به کاهش عملکرد پمپاژی قلب ممکن است وضعیت نارسایی قلبی را تشدید کند.
بیماری کبد و کلیه
دیلتیازم عمدتاً در کبد متابولیزه می‌شود؛ بنابراین در بیماران مبتلا به اختلال عملکرد کبد، ممکن است نیاز به تنظیم دوز یا پایش دقیق‌تر وجود داشته باشد.
در بیماران مبتلا به بیماری کلیوی نیز باید وضعیت عمومی بیمار، فشار خون، ضربان قلب و داروهای هم‌زمان بررسی شود. مقدار مصرف نباید بدون نظر پزشک تغییر کند.
سالمندان
افراد سالمند ممکن است نسبت به افت فشار خون، سرگیجه، کندشدن ضربان قلب و تداخلات دارویی حساس‌تر باشند. شروع درمان با دوز مناسب و پایش منظم در این گروه اهمیت بیشتری دارد.
تداخلات دارویی مهم
دیلتیازم می‌تواند با داروهای مختلف تداخل داشته باشد. بررسی داروهای زیر با پزشک یا داروساز اهمیت دارد:
- بتابلوکرها مانند متوپرولول و پروپرانولول؛
- دیگوکسین؛
- سایر داروهای کاهنده فشار خون؛
- داروهای ضدآریتمی؛
- بعضی داروهای کاهنده چربی خون، به‌ویژه برخی استاتین‌ها؛
- داروهایی که از مسیر آنزیم‌های کبدی CYP3A4 متابولیزه می‌شوند؛
- بعضی داروهای آرام‌بخش، ضدقارچ‌ها و داروهای ضدعفونی‌کننده خاص؛
- داروهای گیاهی یا مکمل‌هایی که بر فشار خون یا ضربان قلب اثر می‌گذارند.
مصرف هم‌زمان دیلتیازم با داروهای کاهنده ضربان قلب ممکن است خطر برادی‌کاردی یا بلوک قلبی را افزایش دهد.
پایش در طول درمان
پزشک ممکن است در طول درمان، موارد زیر را بررسی کند:
- فشار خون؛
- ضربان قلب؛
- نوار قلب یا ECG؛
- علائم نارسایی قلبی؛
- ورم اندام‌ها؛
- عملکرد کبد در بیماران پرخطر؛
- پاسخ علائم آنژین یا آریتمی به درمان.
-
معرفی دارو
نام فارسی: دیلتیازم
نام انگلیسی: Diltiazem
رده درمانی: مسدودکننده کانال کلسیم
گروه دارویی: مسدودکننده کانال کلسیم غیر دی‌هیدروپیریدینی
اشکال دارویی
مصرف دیلتیازم در بارداری و شیردهی
مصرف دیلتیازم در دوران بارداری و شیردهی باید پس از ارزیابی دقیق سود و خطر توسط پزشک انجام شود. بیمار باید پیش از شروع درمان، بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را به پزشک اطلاع دهد.
جمع‌بندی
دیلتیازم یک مسدودکننده کانال کلسیم غیر دی‌هیدروپیریدینی است که در درمان فشار خون بالا، آنژین صدری، کنترل ضربان برخی آریتمی‌های فوق‌بطنی و گاهی پدیده رینود کاربرد دارد.
این دارو می‌تواند باعث کاهش فشار خون و ضربان قلب شود؛ بنابراین در بیماران مبتلا به برادی‌کاردی، اختلال هدایت قلب، فشار خون پایین یا برخی انواع نارسایی قلبی باید با احتیاط مصرف شود. نوع فرآورده، مقدار مصرف و مدت درمان باید بر اساس نسخه پزشک تعیین شود.
این مطلب صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین تشخیص یا تجویز پزشک نیست. دیلتیازم را بدون مشورت پزشک شروع، قطع یا دوز آن را تغییر ندهید.
