موارد مصرف ودولیزومب

ودولیزومب یک آنتی‌بادی مونوکلونال انسانی است که برای درمان برخی بیماری‌های التهابی روده (IBD) استفاده می‌شود. بیماری‌های التهابی روده شامل دو بیماری اصلی کولیت اولسراتیو و بیماری کرون هستند.

ودولیزومب با هدف قراردادن مسیرهای التهابی در دستگاه گوارش، به کنترل التهاب کمک می‌کند. پزشک می‌تواند این دارو را برای بیماران مبتلا به کولیت اولسراتیو یا بیماری کرون فعال، در شرایط مناسب تجویز کند.

این دارو با نام تجاری Entyvio شناخته می‌شود و در برخی فرآورده‌ها به شکل ویال تزریقی ۳۰۰ میلی‌گرمی عرضه می‌شود. برخی فرآورده‌ها نیز امکان تزریق زیرجلدی دارند. نوع فرآورده و برنامه درمانی، روش مصرف را تعیین می‌کند.

مکانیسم اثر ودولیزومب

ودولیزومب به‌طور اختصاصی به اینتگرین آلفا-۴ بتا-۷ (α4β7) متصل می‌شود. این مولکول در مهاجرت برخی لنفوسیت‌های T به بافت روده نقش دارد.

ودولیزومب با جلوگیری از اتصال اینتگرین α4β7 به MAdCAM-1، ورود برخی سلول‌های التهابی به بافت روده را کاهش می‌دهد. در نتیجه، فعالیت التهاب در دستگاه گوارش کاهش پیدا می‌کند.

این مکانیسم باعث می‌شود اثر ودولیزومب نسبتاً اختصاصی‌تر از برخی داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی باشد.

فارماکوکینتیک ودولیزومب

ودولیزومب پس از تزریق در بدن توزیع می‌شود و مانند بسیاری از آنتی‌بادی‌های مونوکلونال، مسیرهای معمول متابولیسم پروتئین‌ها را طی می‌کند. متابولیسم آن به شکل کلاسیک از طریق CYP450 انجام نمی‌شود.

نیمه‌عمر متوسط ودولیزومب حدود ۲۵ روز است. در فرآورده زیرجلدی، نیمه‌عمر مؤثر دارو نیز حدود همین محدوده گزارش شده است.

پس از تزریق زیرجلدی، غلظت خونی دارو معمولاً طی چند روز افزایش پیدا می‌کند و زمان رسیدن به اوج غلظت می‌تواند متغیر باشد.

منع مصرف و موارد احتیاط ودولیزومب

پزشک نباید ودولیزومب را در بیمارانی که سابقه حساسیت شدید به خود دارو یا اجزای آن دارند، تجویز کند.

وجود عفونت فعال و شدید نیز نیاز به ارزیابی و درمان مناسب پیش از شروع یا ادامه درمان دارد.

مواردی که به احتیاط بیشتری نیاز دارند عبارت‌اند از:

• سابقه عفونت‌های مکرر یا عودکننده
• عفونت فعال یا شدید
• سابقه سل یا احتمال تماس با سل
• بیماری‌های کبدی یا افزایش آنزیم‌های کبدی
• سابقه واکنش حساسیتی شدید به داروهای بیولوژیک

عوارض جانبی ودولیزومب

برخی عوارض نسبتاً شایع ودولیزومب عبارت‌اند از:

• التهاب یا درد گلو و بینی
• سردرد
• درد مفاصل
• تهوع
• تب
• عفونت دستگاه تنفسی فوقانی
• سرفه
• برونشیت
• علائم شبیه آنفولانزا
• کمردرد
• راش پوستی و خارش
• سینوزیت
• درد دهان یا گلو
• درد اندام‌ها
• افزایش آنزیم‌های کبدی
• واکنش‌های مرتبط با تزریق

عوارض جدی

برخی عوارض نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند، از جمله:

• واکنش حساسیتی شدید یا آنافیلاکسی
• تنگی نفس یا برونکواسپاسم
• عفونت شدید یا سپسیس
• علائم عصبی جدید یا غیرعادی
• افزایش قابل‌توجه آنزیم‌های کبدی یا بیلی‌روبین
• پانکراتیت حاد
• برخی عفونت‌های فرصت‌طلب یا غیرمعمول

در مطالعات و گزارش‌های پس از مصرف، عفونت‌هایی مانند سل، عفونت لیستریا و برخی عفونت‌های گوارشی نیز گزارش شده‌اند.

تداخلات دارویی ودولیزومب

ودولیزومب معمولاً از طریق CYP450 با داروهای دیگر تداخل مستقیم ندارد. بااین‌حال، مصرف هم‌زمان آن با داروهای دیگری که سیستم ایمنی را سرکوب می‌کنند، می‌تواند خطر عفونت را افزایش دهد.

به همین دلیل، ترکیب ودولیزومب با برخی داروهای بیولوژیک یا سرکوب‌کننده ایمنی باید فقط با نظر پزشک انجام شود. از جمله این داروها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• داروهای ضد TNF
• ناتالیزومب
• برخی مهارکننده‌های JAK مانند توفاسیتینیب و اوپاداسیتینیب
• برخی تعدیل‌کننده‌های سیستم ایمنی

همچنین پزشک باید وضعیت واکسیناسیون بیمار را پیش از شروع درمان بررسی کند. واکسن‌های زنده معمولاً در طول درمان با ودولیزومب توصیه نمی‌شوند، مگر اینکه پزشک پس از ارزیابی خطر و فایده، تصمیم دیگری بگیرد.

از آنجا که فهرست تداخلات ممکن است با توجه به داروهای مصرفی بیمار تغییر کند، بیمار باید تمام داروها و مکمل‌های خود را به پزشک اطلاع دهد.

تداخل با غذا

ودولیزومب به شکل تزریقی مصرف می‌شود و غذا تأثیری بر جذب تزریقی آن ندارد.

هشدارهای مهم ودولیزومب

خطر عفونت

ودولیزومب می‌تواند توانایی بدن برای مقابله با برخی عفونت‌ها را تغییر دهد. عفونت‌های دستگاه تنفسی فوقانی از عوارض نسبتاً شایع هستند.

در صورت بروز علائم عفونت، بیمار باید پزشک را مطلع کند. علائمی مانند تب، لرز، سرفه مداوم، تنگی نفس، درد هنگام ادرار یا ضعف شدید به بررسی پزشکی نیاز دارند.

پزشک در بیماران مبتلا به عفونت فعال و شدید معمولاً شروع یا ادامه درمان را تا کنترل عفونت به تعویق می‌اندازد.

واکنش‌های حساسیتی و مرتبط با تزریق

واکنش‌های حساسیتی ممکن است هنگام انفوزیون یا پس از آن رخ دهند. به همین دلیل، کادر درمان باید بیمار را هنگام تزریق و برای مدتی پس از آن تحت نظر داشته باشد.

علائم هشدار شامل موارد زیر است:

• تنگی نفس
• خس‌خس سینه
• تورم صورت یا لب‌ها
• کهیر
• برافروختگی
• افت یا افزایش قابل‌توجه فشار خون
• افزایش ضربان قلب

در صورت بروز واکنش شدید، کادر درمان باید انفوزیون را متوقف کرده و اقدامات لازم را انجام دهد.

علائم عصبی و PML

PML یا لوکوانسفالوپاتی پیشرونده چندکانونی یک عارضه بسیار نادر و جدی است. تاکنون ارتباط قطعی آن با ودولیزومب ثابت نشده است، اما در صورت بروز علائم عصبی جدید باید بیمار سریعاً ارزیابی شود.

علائم هشدار می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• ضعف پیش‌رونده یک‌طرف بدن
• اختلال تعادل
• تغییرات بینایی
• اختلال حافظه یا تفکر
• گیجی
• تغییرات غیرمعمول شخصیت

در صورت مشاهده چنین علائمی، بیمار باید فوراً با پزشک تماس بگیرد و ارزیابی تخصصی انجام شود.

مشکلات کبدی

افزایش آنزیم‌های کبدی در برخی بیماران گزارش شده است. در صورت بروز علائمی مانند زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، خستگی شدید، بی‌اشتهایی یا درد قسمت بالای سمت راست شکم، بیمار باید سریعاً به پزشک مراجعه کند.

پزشک ممکن است در طول درمان، آزمایش‌های عملکرد کبد را بر اساس شرایط بیمار درخواست کند.

توصیه‌های دارویی ودولیزومب

ودولیزومب باید طبق برنامه درمانی تجویز شود و بیمار نباید زمان تزریق را بدون هماهنگی تغییر دهد.

تزریق وریدی

در فرآورده‌های وریدی، پزشک معمولاً دارو را به شکل انفوزیون وریدی تجویز می‌کند. انفوزیون اولیه معمولاً طی حدود ۳۰ دقیقه انجام می‌شود و بیمار باید در طول تزریق از نظر بروز واکنش حساسیتی تحت نظر باشد.

دوز و فاصله تزریق به بیماری، مرحله درمان و پاسخ بیمار بستگی دارد. برنامه رایج درمان وریدی شامل دوزهای اولیه در هفته‌های ۰، ۲ و ۶ و سپس تزریق نگهدارنده با فاصله مشخص است.

فرآورده‌های زیرجلدی

برخی فرآورده‌های ودولیزومب برای تزریق زیرجلدی طراحی شده‌اند. بیمار باید دستورالعمل همان فرآورده را برای آماده‌سازی و تزریق رعایت کند.

محل تزریق باید سالم باشد. از تزریق در نواحی دارای زخم، تورم، خونریزی، سفتی یا التهاب خودداری کنید.

محل تزریق را نیز باید به‌طور دوره‌ای تغییر دهید. قلم‌های آماده تزریق معمولاً یک‌بارمصرف هستند و نباید دوباره استفاده شوند.

نگهداری دارو

ویال‌ها و فرآورده‌های زیرجلدی باید مطابق دستور سازنده نگهداری شوند. در حالت معمول، نگهداری فرآورده در یخچال با دمای ۲ تا ۸ درجه سانتی‌گراد و دور از نور توصیه می‌شود.

شرایط نگهداری فرآورده خارج از یخچال و مدت زمان مجاز آن به نوع محصول بستگی دارد. بنابراین، بیمار باید دستورالعمل روی بسته‌بندی و بروشور همان فرآورده را رعایت کند.

دوز فراموش‌شده

اگر بیمار یک نوبت تزریق را از دست داد، باید در اولین فرصت با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرد. زمان تزریق بعدی به برنامه درمانی بیمار و نوع فرآورده بستگی دارد.

بیمار نباید بدون هماهنگی پزشک فاصله بین دوزها را تغییر دهد یا دو دوز را نزدیک به هم تزریق کند.

ودولیزومب در بارداری

تصمیم برای مصرف ودولیزومب در دوران بارداری باید با توجه به شدت بیماری و وضعیت مادر و جنین انجام شود. کنترل مناسب بیماری التهابی روده نیز در دوران بارداری اهمیت زیادی دارد.

ودولیزومب یک آنتی‌بادی مونوکلونال از نوع IgG1 است و می‌تواند به‌ویژه در مراحل پایانی بارداری از جفت عبور کند. بنابراین، پزشک باید زمان آخرین دوز و وضعیت بیماری را با توجه به شرایط فردی بیمار بررسی کند.

تغییر فاصله دوز یا قطع خودسرانه دارو توصیه نمی‌شود. تصمیم درباره ادامه یا توقف درمان باید توسط پزشک متخصص و بر اساس توازن فواید و خطرات انجام شود.

ودولیزومب در دوران شیردهی

مقدار کمی از ودولیزومب می‌تواند وارد شیر مادر شود. شواهد موجود تاکنون نگرانی عمده‌ای درباره مصرف آن در دوران شیردهی ایجاد نکرده‌اند.

بااین‌حال، پزشک باید وضعیت مادر، شدت بیماری و شرایط نوزاد را در نظر بگیرد. بیمار نباید به دلیل شیردهی، درمان را بدون مشورت با پزشک قطع کند.

پایش بیمار در طول درمان

پزشک ممکن است در طول درمان، وضعیت بیمار را از نظر موارد زیر بررسی کند:

• علائم عفونت
• عملکرد کبد و سطح آنزیم‌های کبدی
• سابقه یا خطر ابتلا به سل
• واکنش‌های حساسیتی
• پاسخ بیماری به درمان
• علائم عصبی جدید یا غیرمعمول

پیش از شروع درمان نیز پزشک معمولاً وضعیت واکسیناسیون و سابقه عفونت‌های مهم بیمار را بررسی می‌کند.

جمع‌بندی

ودولیزومب یک داروی بیولوژیک هدفمند برای درمان برخی بیماران مبتلا به کولیت اولسراتیو و بیماری کرون است. این دارو با مهار اتصال اینتگرین α4β7 به MAdCAM-1، مهاجرت برخی سلول‌های التهابی به بافت روده را کاهش می‌دهد.

عفونت، واکنش‌های مرتبط با تزریق، حساسیت شدید و برخی مشکلات کبدی از مهم‌ترین مواردی هستند که در طول درمان باید مورد توجه قرار گیرند. همچنین در صورت بروز علائم عصبی جدید، بیمار باید سریعاً ارزیابی پزشکی شود.

توجه: این مطلب صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین تشخیص، تجویز یا نظر پزشک نیست. دوز، فواصل تزریق، شرایط نگهداری و ادامه یا توقف درمان باید بر اساس نوع فرآورده و نظر پزشک تعیین شود.